Onur Okan Demirci

Zayıflık değil, tembellik değil; tedavi edilebilir bir sorundur.

Sabahları yataktan kalkmak zorlaşıyorsa, eskiden sevdiğiniz şeyler artık bir şey ifade etmiyorsa ve bu hal haftalardır sürüyorsa, bu bir karakter meselesi değildir. Depresyon beynin biyolojisini de etkileyen bir sorundur ve doğru tedaviyle hayat yeniden renk kazanabilir. İlk adım, yaşadığınız şeyin adını koymaktır.

İnişler ve çıkışlar kaderiniz değil.

Bir dönem uykuya ihtiyaç duymadan, durdurulamaz bir enerjiyle; bir dönem ise ağır bir çöküntüyle yaşamak hem sizi hem sevdiklerinizi yorar. Bipolar bozukluk, düzenli takip ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilen bir durumdur ve pek çok insan tanısını bilerek dengeli, üretken bir hayat sürer. Erken başlanan tedavi, atakların hayatınızdan götürdüklerini azaltır.

“Mutlu olmam gerekirken neden böyleyim?”

Doğum sonrasında yaşanan yoğun üzüntü, kaygı, bebeğe bağlanamama hissi ya da suçluluk, anne olmanın “doğal bir parçası” değildir ve geçmesi beklenmemelidir. Erken tedavi hem annenin hem bebeğin sağlığı için önemlidir.

Endişe, hayatınızı yönetmemeli.

Aklınız sürekli “ya olursa?” sorusuyla meşgulse, dinlenmeniz gereken anlarda bile gerginlik peşinizi bırakmıyorsa, kaygı artık koruyucu olmaktan çıkmış olabilir. Kaygı sorunları tedaviye iyi yanıt veren durumlar arasındadır. Size uygun psikoterapi ve gerekirse ilaç tedavisiyle zihniniz yeniden sakinleşebilir.

Ölmüyorsunuz, delirmiyorsunuz. Yaşadığınızın bir adı ve tedavisi var.

Çarpıntı, nefes darlığı, kontrolü kaybetme korkusu... Panik atak yaşayan birçok kişi kendini acil serviste bulur ve “bir şeyiniz yok” cevabıyla eve döner. Oysa yaşadığınız çok gerçektir. Doğru tedaviyle hem ataklar hem de “yine olacak mı?” korkusu geride bırakılabilir.

Sesinizin duyulmasını istemek, en doğal hakkınız.

Toplantıda söz almaktan kaçınmak, yeni insanlarla tanışmaktan korkmak ya da başkalarının önünde yemek yiyememek sık görülen ama genellikle “utangaçlık” sanılarak geçiştirilen bir durumdur. Sosyal kaygı tedavi edilebilir ve hayatınızı daraltmak zorunda değildir.

Korkunuz mantıksız görünebilir ama yaşadığınız gerçek.

Uçak, asansör, kapalı alan, kan, iğne ya da hayvan korkusu hayatınızı sınırlıyorsa, bununla yaşamaya mecbur değilsiniz. Fobiler, EMDR ve alıştırma temelli yöntemlerle genellikle kısa sürede yanıt veren sorunlardandır.

Siz düşüncelerinizden ibaret değilsiniz.

Kapıyı kilitlediğinizi bildiğiniz halde defalarca kontrol etmek, el yıkamaktan kendinizi alıkoyamamak ya da istemediğiniz düşüncelerin zihninizi işgal etmesi hem yorucu hem de çoğu zaman utandırıcıdır. Takıntılar gizlendikçe güçlenir. Etkili psikoterapi yöntemleri ve gerekli ise ilaç tedavisiyle bu kısır döngü kırılabilir.

Bildiğiniz her şey sınav anında da sizinle olsun.

Aylarca çalışıp sınav anında zihnin boşalması, hem emeğinize hem geleceğinize haksızlıktır. Sınav kaygısının altında çoğu zaman mükemmeliyetçilik, geçmişteki olumsuz deneyimler ya da ağır beklentiler yatar. Nedeni anlaşıldığında, EMDR ve bilişsel yöntemlerle kaygı yönetilebilir hale gelir.

Bedeniniz size bir şey söylüyor.

Baş ağrıları, mide sorunları, uykusuzluk, tahammülsüzlük... Uzun süreli stres önce bedeninize, sonra ilişkilerinize ve işinize yansır. Stresi hayattan tamamen çıkarmak mümkün değildir ama onunla baş etme biçiminiz değişebilir. Bunu tek başınıza yapmak zorunda değilsiniz.

Sadece yorgun değilsiniz; tükenmiş olabilirsiniz.

İşe gitmeden önce içinizi kaplayan isteksizlik, eskiden önemsediğiniz şeylere karşı duyarsızlaşma ve bitmeyen bir bitkinlik hissi tükenmişliğin işaretleri olabilir.

Geçmiş geçmişte kalmıyorsa, konuşmanın zamanı gelmiştir.

Bazı yaşantılar aradan yıllar geçse bile bugünü etkilemeye devam eder; bir koku, bir ses tonu ya da bir bakış sizi o ana geri götürebilir. Travmanın büyüğü küçüğü yoktur, sizi yaralayan her şey önemlidir. EMDR başta olmak üzere travma odaklı yöntemlerle anılar silinmeden, ama yarattığı acı hafifleyerek yeniden işlenebilir.

Olay bitti, ama zihniniz hâlâ alarmda.

Kaza, deprem, saldırı ya da ani bir kayıp sonrasında kabuslar, irkilmeler, olayı hatırlatan her şeyden kaçınma ve sürekli tetikte olma hali haftalar geçse de azalmıyorsa, bu bir TSSB belirtisi olabilir. EMDR, Dünya Sağlık Örgütü’nün TSSB tedavisinde önerdiği yöntemler arasındadır.

Yas bir hastalık değildir; ama bazen yardım gerektirir.

Sevdiğiniz birini kaybettikten sonra aylar geçmesine rağmen hayata dönemiyorsanız, acı hafiflemek yerine derinleşiyorsa, bu “uzamış yas” olabilir. Kaybınızı unutmadan, onunla birlikte yaşamayı öğrenmek mümkündür.

Aynı kavga, farklı günler? Döngüyü birlikte görelim.

Aynı tartışmaları tekrar tekrar yaşıyorsanız ya da aynı evde birbirinize yabancılaştıysanız, bu sevginin bittiği anlamına gelmeyebilir. Çift ve aile terapisi suçlu aramak yerine ilişkideki döngüleri görmeyi sağlar. Bazen tarafsız bir bakış, yıllardır kilitli kalan kapıyı açar.

Duygularınız fırtına gibiyse, liman bulmak mümkün.

Ani öfke patlamaları, terk edilme korkusu, ilişkilerde sürekli inişler ve kendinizi boşlukta hissetmek yorucu bir döngü yaratabilir. Bu örüntüler uzun süreli ve düzenli bir psikoterapi süreciyle değişebilir.

Utanç, tedavinin önündeki en büyük engeldir.

Cinsel sorunlar çok yaygındır ama en az konuşulan konular arasındadır. Performans kaygısı, vajinismus, erken boşalma ya da isteksizlik gibi sorunların önemli bir kısmının psikolojik bir bileşeni vardır ve tedavi edilebilir. Mahremiyetinize saygı duyulan bir ortamda, yargılanmadan konuşabilirsiniz.

Bırakmak bir karar, bırakmayı sürdürmek bir süreç.

Bağımlılık irade zayıflığı değil, beynin ödül sistemini etkileyen bir sorundur. Kalıcı iyileşme çoğu zaman yalnızca maddeyi bırakmakla değil, kişiyi o maddeye yönelten depresyon, kaygı, travma ya da dikkat eksikliği gibi nedenlerin de tedavi edilmesiyle mümkün olur. Kendiniz ya da bir yakınınız için ilk adımı atmak için hiçbir zaman geç değildir.

Bağımlılık için madde gerekmez.

Ekrandan kalkamamak, kaybettikçe daha fazla risk almak ya da bir uygulamayı kontrol etmeden duramamak, madde bağımlılığıyla aynı beyin mekanizmalarını harekete geçirebilir.

Mesele yemek değil, yemeğin taşıdığı anlam.

Yeme bozuklukları çoğunlukla duyguların, kontrol ihtiyacının ya da beden algısındaki bir sorunun yemek üzerinden ifade edilmesidir. Diyetler ve “biraz irade” tavsiyeleri bu yüzden çoğu zaman işe yaramaz. Psikiyatrik değerlendirme, psikoterapi ve gerektiğinde fiziksel sağlık takibiyle yemekle ve bedeninizle barışmak mümkündür.

Dağınık değilsiniz; beyniniz farklı çalışıyor.

Yarım kalan işler, unutulan randevular, bitmeyen ertelemeler... Birçok yetişkin, çocukluğundan beri taşıdığı dikkat eksikliğinin farkına ancak yıllar sonra varır. Doğru tanı, “neden hep böyleyim?” sorusuna cevap verir; tedaviyle odaklanma, iş ve ilişki hayatı belirgin biçimde iyileşebilir.

Tanı bir son değil, bir başlangıç.

Şizofreni, hakkında en çok önyargı bulunan sorunlardan biridir. Oysa bugün doğru ilaç tedavisi, düzenli takip ve aile desteğiyle pek çok kişi belirtilerini kontrol altına alarak çalışabiliyor ve ilişkiler kurabiliyor. Erken tedavi sonuçları belirgin biçimde iyileştirir; ailelerin bilgilendirilmesi de sürecin önemli bir parçasıdır.

Tahlilleriniz temiz, ama ağrınız gerçek.

Doktor doktor dolaşıp “bir şeyiniz yok” cevabı almak, yaşadığınız ağrı kadar yorucu olabilir. Beden ve zihin birbirinden ayrı çalışmaz; çözülmemiş duygular bazen ağrı, yorgunluk ya da sindirim sorunları olarak kendini gösterir.

Bu alanda ilaç tedavisi ve EMDR’yi karşılaştıran dünyadaki ilk çalışmalardan birini yayımlamış biri olarak bu ağrılarınızdan kurtulabilmenizin mümkün olduğunu söyleyebilirim.

Nörolojik testler normal, ama belirtiler sürüyor.

Bayılma, nöbet benzeri ataklar, güçsüzlük ya da uyuşma gibi belirtiler bazen nörolojik değil ruhsal kaynaklıdır. Doğru tanı, gereksiz tetkik ve ilaçlardan kurtulmanın ilk adımıdır; uygun psikoterapiyle belirtiler belirgin biçimde azalabilir.

Gece uyuyamayan, gündüz yaşayamaz.

Uykuya dalamamak, gece sık uyanmak ya da sabah yorgun kalkmak çoğu zaman altta yatan bir kaygı, depresyon ya da stresin habercisidir. Uyku ilaçlarına bağımlı hale gelmeden, nedeni ele alan bir tedaviyle sağlıklı uyku yeniden kazanılabilir.

Kendinize başkalarına davrandığınız kadar nazik davranıyor musunuz?

Sürekli kendinizi eleştiriyor, başkalarının onayı olmadan kendinizi yeterli hissedemiyorsanız, bu hissin kökleri çoğu zaman erken yaşantılara uzanır. Terapide bu iç sesin nereden geldiğini anlamak, onu değiştirmenin ilk adımıdır.

Başarılarınız şans değil.

Ne kadar başarılı olursanız olun “bir gün yeterli olmadığım anlaşılacak” korkusuyla yaşamak, özellikle yüksek performanslı insanlarda sık görülür. Bu his gerçeği değil, öğrenilmiş bir düşünce kalıbını yansıtır ve değiştirilebilir.

Kusursuz olmak zorunda değilsiniz; yeterince iyi olmak yeter.

Hiçbir işi “tam olmadı” hissi olmadan bitirememek, hata yapma korkusuyla başlayamamak ya da başkalarından da kusursuzluk beklemek hem sizi hem çevrenizi yorar. Mükemmeliyetçilik başarıyı değil, kaygıyı besler.

Tembel değilsiniz; muhtemelen bir şeyden kaçıyorsunuz.

Yapılması gereken işi son ana bırakmak çoğu zaman zaman yönetimi değil, duygu yönetimi sorunudur: başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik ya da dikkat eksikliği ertelemenin arkasında olabilir. Nedeni bulunduğunda döngü kırılabilir.

Öfke bir duygu; ama patlamalar bir tercih olmak zorunda değil.

Küçük şeylere büyük tepkiler verip sonra pişman oluyorsanız, öfkeniz ilişkilerinize ve işinize zarar veriyorsa, bunun altında çoğu zaman bastırılmış başka duygular yatar. Öfkenizi anlamak, onu yönetmenin anahtarıdır.

Kalabalıklar içinde yalnız hissetmek de bir yalnızlıktır.

Etrafınızda insanlar olsa bile kimseyle gerçekten bağ kuramadığınızı hissediyorsanız, bu hem ruhsal hem bedensel sağlığınızı etkileyebilir. Yalnızlığın nedenlerini anlamak, yeniden bağ kurmanın yolunu açar.

“Hepsi bu mu?” sorusu bir kriz değil, bir davet olabilir.

Her şey yolunda görünürken içinizde bir boşluk hissediyorsanız, hayatınızın yönünü ve anlamını sorguluyorsanız, bu sorularla tek başınıza boğuşmak zorunda değilsiniz. Terapi, kendi cevaplarınızı bulmanız için güvenli bir alan sunar.

Güveniniz sarsıldı, ama siz yıkılmak zorunda değilsiniz.

Aldatılmak derin bir travma etkisi yaratabilir: takıntılı düşünceler, uykusuzluk, öfke ve “ben nerede hata yaptım?” sorusu. İlişkiye devam etmeye ya da bitirmeye karar verin, bu yarayı iyileştirmek için desteğe ihtiyacınız olabilir.

Bir ilişkinin bitişi, sizin bitişiniz değil.

Boşanma ya da uzun bir ilişkinin sona ermesi, yas kadar sarsıcı olabilir. Özellikle çocuklar söz konusuysa bu süreci sağlıklı yönetmek, hem sizin hem onların geleceği için önemlidir.

Aynı hikâye, farklı insanlar mı?

İlişkileriniz hep benzer biçimde bitiyorsa, size iyi gelmeyen insanlara tekrar tekrar çekiliyorsanız, bu bir tesadüf olmayabilir. Bağlanma biçiminizi anlamak, farklı bir ilişki kurmanın ilk adımıdır.

Sürekli kendinizden şüphe ediyorsanız, sorun sizde olmayabilir.

Küçümsenmek, kontrol edilmek, suçlanmak ya da gerçekliğinizin sürekli çarpıtılması iz bırakmayan ama derin yaralar açan bir şiddet biçimidir. Bu ilişkilerden çıkmak ve sonrasında kendinizi yeniden bulmak desteğe ihtiyaç duyabilir.

Kıskançlık sevgiyi değil, kaygıyı gösterir.

Partnerinizin telefonunu kontrol etmeden duramıyorsanız ya da somut bir neden olmadan aldatıldığınızdan eminseniz, bu duygu ilişkinizi yıpratıyor olabilir. Kıskançlığın altındaki güvensizlik tedavi edilebilir.

Çocuğunuzla aranızdaki duvar yıkılabilir.

Ergenlik çağındaki çocuğunuzla konuşamıyor, sürekli çatışıyorsanız ya da ebeveynlik yükü altında eziliyorsanız, yalnız değilsiniz. Ebeveyn danışmanlığı hem ailenize hem kendinize nefes aldırabilir.

Her belirtiyi internette aratmak sizi rahatlatmıyor, değil mi?

Doktorlar “bir şeyiniz yok” dese de ciddi bir hastalığınız olduğu korkusundan kurtulamıyorsanız, bu kaygının kendisi tedavi gerektiren bir sorundur. Doğru yaklaşımla bedeninize yeniden güvenebilirsiniz.

Aynada gördüğünüz, başkalarının gördüğü olmayabilir.

Görünüşünüzdeki bir “kusur” düşüncesi saatlerinizi alıyor, sosyal hayatınızı kısıtlıyor ya da sizi tekrar tekrar estetik işlemlere yöneltiyorsa, sorun bedeninizde değil, onu algılama biçiminizde olabilir.

Durmak istiyorsunuz ama elleriniz dinlemiyor.

Saç, kaş, kirpik koparmak ya da cildi yolmak çoğu zaman gizlenen ve utanç yaratan tekrarlayıcı davranışlardır. Bunlar kötü bir alışkanlık değil, tedavi edilebilir bir durumdur.

İstemsiz hareketler sizi tanımlamaz.

Göz kırpma, boğaz temizleme ya da başka istemsiz hareketler ve sesler çocuklukta başlayıp yetişkinlikte de sürebilir. Stresle artan tikler, uygun tedaviyle belirgin biçimde azalabilir.

Hastalığınız bedeninizde, ama yükü ruhunuzda da.

Diyabet, kanser, romatizmal hastalıklar ya da kronik ağrıyla yaşamak ciddi bir ruhsal yük getirir. Tanıya uyum sağlamak ve hayat kalitesini korumak, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Kendinizi bir filmin içinde izliyormuş gibi mi hissediyorsunuz? Ya da ortamdan kopuyormuş gibi hissettiğiniz oluyor mu?

Kendinize ya da çevrenize yabancılaşma, her şeyin bir rüya gibi uzak gelmesi korkutucu olabilir ama delirdiğiniz anlamına gelmez. Bu belirtiler çoğunlukla yoğun kaygı ya da travmayla ilişkilidir ve tedavi edilebilir.

Söyleyecekleriniz, nasıl söylediğinizden daha önemli.

Kekemeliğin yarattığı konuşma kaygısı, kaçınma davranışları ve sosyal çekingenlik psikoterapiyle azaltılabilir.

Bekleyişin ağırlığını tek başınıza taşımayın.

Tekrarlayan denemeler, belirsizlik, umut ve hayal kırıklığı arasında gidip gelmek hem bireyleri hem çiftleri derinden yıpratır. Bu süreçte ruhsal destek, dayanıklılığınızı korumanıza yardımcı olur.

Her ay kendinizi tanıyamıyorsanız, bu “sadece hormonlar” değil.

Adet öncesi dönemde yaşanan yoğun öfke, ağlama krizleri, depresif ruh hali ve ilişkilerde bozulma, sıradan PMS’ten farklıdır ve tedavi edilebilir.

Hayatın yeni bir evresi, yeni bir denge.

Menopoz sürecinde uykusuzluk, kaygı, duygu dalgalanmaları ve depresif belirtiler sık görülür. Bu değişimleri anlamak ve desteklemek, bu dönemi daha rahat geçirmenizi sağlar.

Kırklarda, ellilerde yeniden başlamak mümkün.

Kariyer değişikliği, çocukların evden ayrılması, emeklilik ya da “hayatımı boşa mı harcadım?” sorgulaması, hayatın kaçınılmaz dönemeçleridir. Bu geçişler doğru destekle bir kriz değil, bir yenilenme fırsatına dönüşebilir.

Uzakta olmak, yalnız olmak demek değil.

Yeni bir ülkede yaşamak; yalnızlık, kimlik karmaşası, kültürel uyum ve özlem gibi zorluklar getirebilir. Anadilinizde online terapi, nerede olursanız olun size destek olabilir.

Unutkanlık her zaman yaşlılık değildir.

İleri yaşta görülen isteksizlik, içe kapanma ve unutkanlık bazen tedavi edilebilir bir depresyonun belirtisidir. Doğru değerlendirme, bunama ile depresyonu ayırt etmek için hayati önem taşır.

İşiniz geçiminizdir; ruh sağlığınızın bedeli olmamalı.

Sistematik olarak dışlanmak, aşağılanmak ya da yıldırılmak kaygı, depresyon ve travma belirtilerine yol açabilir. Bu süreçte hem ruhsal destek almak hem de haklarınızı bilmek önemlidir.

Doğru yolda mıyım?

Sevmediğiniz bir işte sıkışmış hissetmek, karar verememek ya da sürekli performans baskısı altında yaşamak ruh sağlığınızı yıpratır. Terapi, sizin için gerçekten neyin önemli olduğunu netleştirmeye yardım eder.

Toprak sallanmasa da içiniz sallanıyorsa.

Deprem haberleri, sarsıntı hissi yanılsaması ya da “bir gün olacak” korkusu, doğrudan afet yaşamamış kişilerde de yoğun kaygıya neden olabilir.

Kandırılmak aptallık değil; herkesin başına gelebilir.

Dolandırılmak yalnızca maddi değil, ağır bir duygusal kayıptır: utanç, öfke, kendini suçlama ve insanlara güvenememe. Bu yaşantıyı konuşmak iyileşmenin başlangıcıdır.

Ekrandaki hayatlar gerçek değil, ama hissettirdikleri gerçek.

Başkalarının paylaşımlarını gördükçe kendinizi yetersiz hissetmek, sürekli “bir şeyleri kaçırıyorum” kaygısı ve ekrandan uzak duramamak, özgüveni ve ruh halini sessizce aşındırabilir.